درمان آب مروارید مادرزادی چشم در کودکان با عمل و لنز IOL

درمان-آب-مروارید-مادرزادی-چشم-در-کودکان-با-عمل-و-لنز-IOL

منظور از آب مرروارید (کاتاراکت) مادرزادی چشم این است که عدسی طبیعی چشم از همان بدو تولد به جای این که شفاف باشد، کدر است. اختلال دید کودک گاهی چنان شدید است که لازم است عمل جراحی برای برداشتن عدسی چشم انجام شود. 0.4 درصد از کل نوزادان دچار آب مروارید مادرزادی هستند یا مدت کوتاهی پس از تولد به آن مبتلا می‌شوند. هرچند تمام آب مرواریدهای مادرزادی نیاز به جراحی ندارند، اما جراحی برای درمان بسیاری از آنها ضروری است. آب مرواریدی که فقط بخش پیرامونی عدسی را درگیر کرده باشد، نیازی به جراحی ندارد، چون در این حالت دید مرکزی آسیبی ندیده است. همچنین جراحی برای آب مرواریدهای بسیار کوچک نیز توصیه نمی‌شود.

اگرچه اکثر ما آب مروارید را عارضه‌ای مختص سالمندان می‌دانیم، اما واقعیت این است که آب مروارید در نوزادان و خردسالان نیز دیده می‌شود و گاهی مادرزادی است. آب مروارید به کدورت عدسی چشم گفته می‌شود، عدسی یا لنز بافت شفافی داخل چشم است که پرتوهای نور را روی شبکیه متمرکز می‌کند. هرچند آب مروارید مادرزادی عارضه نادری است، اما علت اصلی نابینایی و از دست دادن دید کودکان محسوب می‌شود. آب مروارید مادرزادی چشم به کدر بودن عدسی چشم از بدو تولد گفته می‌شود. عدسی چشم در حالت عادی شفاف است و نوری را که وارد چشم می‌شود، روی شبکیه متمرکز می‌کند. آب مروارید مادرزادی برخلاف اکثر آب مرواریدها که به مرور زمان ایجاد می‌شود، از بدو تولد وجود دارد. آب مروارید مادرزادی عارضه‌ای نادر است که در اکثر موارد هیچ دلیلی برای ابتلا به آن وجود دارد.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و نوبت ویزیت در مطب دکتر اشراقی، فوق تخصص پلک، مجرای اشکی و حدقه، می‌توانید با شماره‌های زیر تماس حاصل فرمایید.

مطب اصفهان :
031-36274240
مطب تهران :
021-88713593
همراه :
0913837324

انواع


  • آب مروارید قطبی قدامی: این نوع کاتاراکت همان طور که از نامش مشخص است، بخش پیشین عدسی چشم را درگیر می‌کند و عموماً ارثی است. آب مروارید قطبی قدامی غالباً کوچک‌تر از آن است که نیازی به جراحی داشته باشد.
  • آب مروارید قطبی خلفی: این نوع کاتاراکت در بخش پشتی عدسی چشم وجود دارد.
  • آب مروارید هسته‌ای: این نوع کاتاراکت در بخش مرکزی عدسی چشم دیده می‌شد و نوع بسیار شایعی از آب مروارید مادرزادی است.
  • آب مروارید نیلگون: این نوع کاتاراکت در هر دو چشم نوزاد وجود دارد و مشخصه آن نقطه‌های آبی رنگ کوچکی است که روی عدسی چشم دیده می‌شود. آب مروارید نیلگون مشکلات بینایی ایجاد نمی‌کند و به نظر می‌آید که ارثی باشد.

علل


آب مروارید یا کدورت عدسی چشم معمولاً پی‌آمد افزایش سن است. آب مروارید مادرزادی در نوزادان دلایل متعددی دارد که از آن جمله می‌توان به وراثت، عفونت، مشکلات متابولیسم، دیابت، آسیب دیدگی، التهاب یا واکنش دارویی اشاره کرد. آنتی بیوتیک‌های تتراسایکلین که برای درمان عفونت‌های دوران بارداری تجویز می‌شود، یکی از علل آب مروارید مادرزادی نوزادان است. همچنین اگر مادر در دوران بارداری به عفونت‌هایی مانند سرخک، سرخجه، آبله مرغان، سیتومگالوویروس، تبخال، زونا، فلج اطفال، آنفلوآنزا، ویروس اپشتین بار، سیفلیس و توکسوپلاسموز مبتلا شود، احتمال بروز آب مروارید مادرزادی افزایش می‌یابد، در این میان سرخک شایع‌ترین علت آب مروارید مادرزادی به شمار می‌رود. آب مروارید در نوزادان و کودکان بزرگتر نیز تشخیص داده می‌شود، دلایل آب مروارید کودکان نیز مشابه آب مروارید مادرزادی است. البته آسیب دیدگی‌هایی مانند وارد شدن ضربه به چشم نیز دلیل اصلی 40 درصد از موارد آب مروارید در کودکان بزرگتر است. همچنین در 33 درصد از موارد آب مروارید کودکان در واقع کودک با آب مروارید مادرزادی متولد شده، اما عارضه در سنین پایین‌تر تشخیص داده نشده است. در گونه‌های ارثی و دیگر گونه‌های آب مروارید مادرزادی، ممکن است ناهنجاری‌هایی در تشکیل پروتئین‌های ضروری برای حفظ شفافیت عدسی چشم به وجود آمده باشد.

آب مروارید مادرزادی و مشکلات بینایی


چنانچه آب مروارید مادرزادی در سن پایین درمان نشود، مشکلاتی مانند تنبلی چشم یا آمبلیوپی پیش می‌آید. همچنین آب مروارید مادرزادی ابتلا به دیگر ناراحتی‌های چشم مانند نیستاگموس یا لرزش چشم (دودوئک)، انحراف چشم (استرابیسم) و ناتوانی در خیره نگاه کردن به اشیاء را به دنبال دارد. چنین مشکلاتی تاثیر ناخوشایندی بر توانایی کودک برای یادگیری می‌گذارد، اختلالات شخصیتی و ظاهری ایجاد می‌کند و کل زندگی کودک را تحت الشعاع قرار می‌دهد. برای پیشگیری از این مشکلات و بسیاری از ناراحتی‌های دیگر، معاینه چشم فرزندتان را جدی بگیرید و او را به صورت دوره‌ای از همان بدو تولد به نزد چشم‌پزشک ببرید.

علائم آب مروارید مادرزادی


آب مروارید مادرزادی عموماً از نظر ظاهری با دیگر گونه‌های آب مروارید تفاوت دارد. علائم آب مروارید مادرزادی به شرح زیر است:

  • به نظر می‌رسد که نوزاد اطلاعی از جهان و وقایع پیرامون‌اش ندارد. در این حالت هر دو چشم آب مروارید دارد.
  • کدورت سفید یا خاکستری رنگ مردمک‌هایی که به طور عادی باید سیاه باشند.
  • قرمز شدن مردمک چشم در عکس‌ها دیده نمی‌شود یا این که قرمزی دو چشم با هم تفاوت دارد.
  • حرکت سریع و غیرعادی چشم (نیستاگموس)

معاینات و آزمایش‌های تشخیص آب مروارید مادرزادی چشم


برای تشخیص آب مروارید مادرزادی لازم است که چشم پزشک چشم نوزاد را کاملاً معاینه کند. همچنین گاهی اوقات لازم است که پزشک متخصص اطفالی که در زمینه درمان اختلالات ارثی تجربه دارد، نوزاد را معاینه کند. آزمایش خون و رادیوگرافی نیز در صورت لزوم انجام می‌شود.

درمان آب مروارید مادرزادی


درمان-آب-مروارید-مادرزادی

چنانچه آب مروارید مادرزادی خفیف باشد و بینایی را مختل نکرده باشد، نیازی به درمان آن نیست، به ویژه اگر هر دو چشم آب مروارید خفیف داشته باشد. اما آب مروارید متوسط تا شدیدی که بر بینایی اثر گذاشته باشد یا فقط یک چشم را درگیر کرده باشد، نیاز به درمان دارد و باید جراحی شود. لنز مصنوعی داخل چشمی (IOL) در اکثر جراحی‌های آب مروارید غیرمادرزادی داخل چشم قرار داده می‌شود. اما پزشکان درباره استفاده از لنز IOL برای نوزادان اتفاق نظر ندارند. چنانچه پزشک معالج لنز IOL را مناسب نداند، نوزاد باید از لنز تماسی استفاده کند. به منظور پیشگیری از تنبلی چشم لازم است که چشم سالم و قوی کودک پوشانده شود تا کودک مجبور شود که از چشم ضعیف‌تر استفاده کند. همچنین اختلال ارثی عامل بروز آب مروارید مادرزادی نیز باید درمان شود.

زمان مناسب جراحی

پزشکان درباره زمان مناسب جراحی آب مروارید بر روی نوزادان متفق‌القول نیستند، چون این نگرانی وجود دارد که عوارضی مانند بالا رفتن فشار چشم بروز یابد که به نوبه خود منجر به آب سیاه (گلوکوم) ثانویه می‌شود. چنانچه محل خروج زلالیه (مایع داخل چشم) از داخل چشم، یعنی شبکه ترابکولار حین جراحی آب مروارید آسیب ببیند، فشار داخل چشم بالا می‌رود. همچنین استفاده از داروی بیهوشی نیز می‌تواند برای نوزادان خطرناک باشد. از سوی دیگر، جراحی آب مروارید باید حتی‌الامکان هرچه زودتر انجام شود تا اطمینان حاصل شود که دید آن‌قدر شفاف هست که مشکلی را برای رشد عادی سیستم بینایی کودک به وجود نیاورد. برخی متخصصین معتقداند که بهترین زمان برای مداخله و برداشتن آب مروارید مادرزادی مختل کننده‌ی دید، بین 6 هفتگی تا 3 ماهگی نوزاد است. چنانچه فرزندتان مبتلا به آب مروارید نوزادی است، نگرانی‌های خود درباره زمان مناسب جراحی آب مروارید را با جراح چشم در میان بگذارید. پس از جراحی آب مروارید ضروری است که چشم کودک با عمل جراحی قرار دادن لنز داخل چشمی، استفاده از لنز تماسی یا عینک زدن اصلاح شود. چنانچه دید پس از جراحی آب مروارید اصلاح نشود، دید چشم ضعیف خواهد شد و روند رشد بینایی نوزاد مختل خواهد شد. همچنین نظرات پزشکان درباره قرار دادن لنز مصنوعی داخل چشم نوزاد پس از جراحی آب مروارید متفاوت است، چرا که ممکن است قرارگیری لنز مصنوعی رشد و نمو عادی چشم را مختل کند. به علاوه گاهی اوقات لازم است که لنز IOL به دلیل تغییر کردن و رشد کودک عوض شود؛ دلیل تعویض لنز این نیست که اندازه چشم تغییر می‌کند، درواقع این عیوب انکساری و مشکلات بینایی هستند که غالباً تغییر می‌کنند. در بعضی موارد، لنز تماسی روی سطح چشم (قرنیه) قرار داده می‌شود تا قدرت دید پس از برداشتن لنز طبیعی در عمل جراحی آب مروارید بازیابی شود. همچنین عینک نیز برای افزایش قدرت دید، به جای لنز تماسی یا لنز داخل چشمی تجویز می‌شود. چنانچه جراح چشم لنز تماسی را پس از جراحی آب مروارید مادرزادی توصیه کند، معمولاً لنزهای طولانی مدت تجویز می‌شود تا نگهداری و استفاده از لنز راحت‌تر باشد. همچنین چشم پزشک روش گذاشتن و برداشتن لنز را به والدین آموزش می‌دهد. گذاشتن و برداشتن لنز را می‌توان هنگام خوابیدن نوزادان یا کودکان خردسال انجام داد.

پیش‌آگهی


جراحی آب مروارید معمولاً عملی ایمن و موثر است. کودک پس از عمل به توانبخشی بینایی نیاز دارد. اکثر نوازدان قبل از عمل به درجه‌ای از تنبلی چشم مبتلا هستند و باید از چشم‌بند استفاده کنند.

عوارض احتمالی


احتمال بروز عوارض زیر پس از جراحی آب مروارید وجود دارد، هرچند این احتمال بسیار پایین است:

  • خونریزی
  • عفونت
  • التهاب

این احتمال وجود دارد، نوزادانی که به دلیل ابتلا به آب مروارید مادرزادی تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند، به نوع دیگری از آب مروارید مبتلا شوند که به نوبه خود انجام یک جراحی دیگر یا لیزردرمانی را ضروری می‌سازد. بسیاری از بیماری‌های مرتبط با آب مروارید مادرزادی می‌تواند بر اندام‌های دیگر نیز اثر بگذارد.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟


چنانچه با موارد زیر مواجه شدید، در اولین فرصت به پزشک اطفال مراجعه کنید:

  • سفید یا کدر به نظر رسیدن مردمک یک یا هر دو چشم
  • اگر به نظرتان می‌رسد که کودک توجهی به اطراف ندارد و گویی هیچ چیزی را نمی‌بیند.

پیشگیری از آب مروارید مادرزادی


چنانچه سابقه ابتلا به آن دسته از اختلالات ارثی که می‌توانند عامل آب مروارید مادرزادی باشند، در خانواده‌تان وجود دارد، حتماً قبل از بارداری برای مشاوره ژنتیک اقدام کنید.