آب مروارید بیماری تار شدن عدسی بر اثر عوامل: ژنتیک، ضربه یا عفونت

آب مروارید یا کاتاراکت به تار شدن عدسی شفاف چشم گفته می‌شود. افرادی که چشم‌شان آب مروارید دارد، با این لنز تار و کدر گویی دنیای اطراف را از ورای شیشه‌ای مه گرفته و پوشیده از شبنم یخ زده می‌بینند. تاری دید ناشی از آب مروارید مطالعه، رانندگی (به ویژه در شب) یا دیدن حالات صورت اطرافیان را دشوارتر می‌کند.

اکثر موارد آب مروارید به آهستگی ایجاد می‌شود و دید را در مراحل اولیه و سنین پایین مختل نمی‌کند. اما آب مروارید به مرور زمان و در نهایت قدرت بینایی را تحت الشعاع قرار می‌دهد. در ابتدا بیمار می‌تواند با نور قوی‌تر و عینک با آب مروارید کنار بیاید. اما اگر مختل شدن دید روند عادی زندگی را با مشکل مواجه کند، لازم است که جراحی آب مروارید انجام شود. خوشبختانه جراحی آب مروارید عملی ایمن و موثر است.

آب مروارید به کدر شدن عدسی طبیعی چشم گفته می‌شود که بین بخش‌های جلو و عقب چشم، دقیقاً پشت مردمک قرار دارد. هیچ راهی برای پیشگیری از آب مروارید وجود ندارد، چرا که این عارضه بخشی از فرایند طبیعی پیری است و علت آن انباشته شدن پروتئین در عدسی چشم است. خوشبختانه آب مروارید را می‌توان با یک عمل جراحی متداول و ایمن درمان کرد. منظور از کاتاراکت پیشرفته یا رسیده این است که آب مروارید به حدی رسیده است که عدسی عمدتاً کدر و مات شده و دیدن اطراف برای بیمار دشوار شده است. درمان آب مروارید پیشرفته نیاز به جراحی دارد.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و نوبت ویزیت در مطب دکتر اشراقی، فوق تخصص پلک، مجرای اشکی و حدقه، می‌توانید با شماره‌های زیر تماس حاصل فرمایید.

مطب اصفهان :
031-36274240
مطب تهران :
021-88713593
همراه :
0913837324

انواع آب مروارید


در ادامه انواع آب مروارید را معرفی می‌کنیم:

آب مروارید هسته‌ای در ابتدا نزدیک‌بینی را شدیدتر می‌کند یا حتی به طور موقتی باعث می‌شود که مطالعه برای بیمار راحت‌تر شود. اما عدسی به مرور زمان زردتر می‌شود و دید را تارتر می‌کند.

همان طور که کاتاراکت به تدریج پیشرفت می‌کند، ممکن است حتی عدسی به رنگ قهوه‌ای دربیاید. زرد یا قهوه‌ای شدن شدید عدسی موجب می‌شود که بیمار نتواند سایه‌های رنگ را از هم تشخیص بدهد.

آب مروارید قشری یا کورتیکال به صورت رگه‌ها یا کدورت‌های مایل به سفید و سه گوش روی لبه بیرونی قشر عدسی شروع می‌شود. این رگه‌ها به موازات پیشرفت آهسته بیماری، به سمت مرکز کشیده می‌شوند و عبور نور از مرکز عدسی را مختل می‌کنند.

کاتاراکت زیرکپسولی خلفی به صورت ناحیه کدر و کوچکی شروع می‌شود که معمولاً نزدیک به بخش پشتی لنز، دقیقاً در مسیر عبور نور تشکیل می‌شود. کاتاراکت خلفی زیرکپسولی غالباً قدرت دید بیمار را برای مطالعه مختل می‌کند، دید را در نور روشن کاهش می‌دهد و هاله یا پخش نور را در اطراف منابع نور در شب ایجاد می‌کند. این نوع آب مروارید سریع‌تر از گونه‌های دیگر پیشرفت می‌کند.

برخی نوزادان با آب مروارید متولد می‌شوند یا در سال‌های بعد در دوران کودکی به آن مبتلا می‌شوند. آب مروارید مادرزادی ممکن است عامل ژنتیکی داشته و ارثی باشد یا از عفونت داخل رحمی یا وارد شدن ضربه نشأت گرفته باشد.

آب مروارید مادرزادی گاهی پی‌آمد ابتلا به عارضه‌هایی مانند دیستروفی میوتونیک، گالاکتوزمی، نوروفیبروماتوز نوع 2 یا سرخجه باشد. آب مروارید مادرزادی همواره بر قدرت بینایی اثر نمی‌گذارد، اما اگر دید در اثر کاتاراکت مادرزادی مختل شود، آب مروارید معمولاً پس از تشخیص دادن مشکل، به سرعت جراحی می‌شود.

علل آب مروارید


اکثر موارد آب مروارید نتیجه تغییر کردن بافت تشکیل دهنده عدسی چشم در اثر بالا رفتن سن یا آسیب‌دیدگی است.

بعضی اختلالات ژنتیکی ارثی که عارضه‌های دیگری را نیز تولید می‌کنند، احتمال آب مروارید را افزایش می‌دهند. مشکلات دیگر چشم، سابقه جراحی چشم یا ابتلا به عارضه‌هایی مانند دیابت نیز از علل آب مروارید به شمار می‌رود. مصرف درازمدت داروهای استروئیدی نیز یکی از علت‌های آب مروارید است.

آب مروارید چگونه تشکیل می‌شود؟

عدسی چشم محل ایجاد آب مروارید است؛ این عدسی پشت بخش رنگی چشم (عنبیه) قرار دارد. این عدسی نوری را که وارد چشم می‌شود، متمرکز می‌کند و تصاویر شفاف و واضحی را روی شبکیه منعکس می‌کند. شبکیه غشاء حساس به نوری در چشم است که مانند فیلم در دوربین عمل می‌کند.

انعطاف‌پذیری و شفافیت عدسی چشم همگام با افزایش سن کمتر و عدسی ضخیم‌تر می‌شود. بیماری‌های گوناگون و عارضه‌های مرتبط با پیری نیز باعث متلاشی شدن بافت‌های داخل عدسی و انباشته شدن آنها در این محیط می‌شود که در اثر آن به تدریج ناحیه‌های کدورت کوچکی داخل لنز ایجاد می‌شود.

تاری عدسی چشم به موازات پیشرفت آب مروارید متراکم‌تر می‌شود و بخش بزرگتری از عدسی را دربرمی‌گیرد. آب مروارید نور ورودی به عدسی را پخش و مسدود می‌کند، در نتیجه تصویر واضحی به شبکیه نمی‌رسد. در این حالت دید تار می‌شود.

آب مروارید معمولاً در هر دو چشم، اما در درجات مختلف ایجاد می‌شود. چون آب مروارید یک چشم پیشرفته‌تر از چشم دیگر است، دید دو چشم با هم تفاوت دارد.

علائم آب مروارید


نشانه‌ها و علایم آب مروارید عبارت است از:

  • تار، کدر یا تیره شدن دید
  • کاهش قدرت بینایی در شب
  • حساسیت به نور و روشنایی‌های شدید
  • نیاز داشتن به نور بیشتر برای مطالعه و فعالیت‌های دیگر
  • هاله دیدن اطراف منابع نور
  • تغییر کردن مکرر شماره عینک یا لنز تماسی
  • محو یا مایل به زرد شدن رنگ‌ها
  • دوبینی یک چشم

تار شدن دید در اثر آب مروارید در ابتدا فقط بر بخش کوچکی از عدسی چشم اثر می‌گذارد و ممکن است بیمار متوجه کاهش دید نشود. اما هرچه آب مروارید بزرگتر می‌شود، کدورت عدسی بیشتر می‌شود و نور عبوری از لنز را منحرف می‌کند. در این زمان علائم محسوس‌تر می‌شود.

زمان مراجعه به پزشک


اگر متوجه تغییری در بینایی خود شدید، برای معاینه چشم به چشم پزشک مراجعه کنید. چنانچه تغییرات بینایی، مانند دوبینی یا دیدن جرقه‌های نور، چشم درد ناگهانی یا سردرد شدید به یکباره ایجاد شد، به سرعت به چشم پزشک مراجعه کنید.

عامل‌های خطر آب مروارید


عامل‌های زیر احتمال ابتلا به آب مروارید را افزایش می‌دهد:

  • بالا رفتن سن
  • دیابت
  • قرار گرفتن در معرض نور شدید خورشید
  • سیگار کشیدن
  • چاقی
  • فشار خون بالا
  • سابقه آسیب‌دیدگی یا التهاب چشم
  • سابقه جراحی چشم
  • مصرف درازمدت داروهای کورتیکواستروئید
  • افراط در نوشیدن مشروبات الکلی

جراحی آب مروارید


جراح با تیغ یا لیزر برش کوچکی را در سطح پیشین چشم ایجاد می‌کند، سپس سوراخ مدوری را در جلوی غشاء نازکی (کپسول قدامی) ایجاد می‌کند که عدسی طبیعی چشم را در میان می‌گیرد. سپس عدسی را با لیزر یا دستگاه مافوق صوت خرد می‌کند تا راحت‌تر بتواند ذرات عدسی را از چشم خارج کند.

جراح تمام ذرات عدسی را از چشم خارج می‌کند و آن را با لنز داخل چشمی (IOL) جایگزین می‌کند تا بیمار قدرت بینایی خود را بازیابد. چشم در اکثر موارد پس از جراحی به سرعت التیام می‌یابد و نیازی به بخیه ندارد.

امروزه جراحان مراحل مختلف جراحی آب مروارید را به جای آن که با دست انجام دهند با لیزرهای کنترل شونده با رایانه پیش می‌برند.

پیشگیری از آب مروارید


هیچ پژوهشی روش موثری را برای پیشگیری از آب مروارید یا آهسته کردن پیشرفت آب مروارید معرفی نکرده است. البته پزشکان راهبردهای گوناگونی را توصیه کرده‌اند، که مهم‌ترین آنها را در ادامه توضیح می‌دهیم:

  • معاینات دوره‌ای چشم را جدی بگیرید: چشم پزشک آب مروارید و دیگر ناراحتی‌های چشم را در مراحل اولیه در معاینه چشم تشخیص می‌دهد. از چشم پزشک بپرسید که هرچند وقت یک بار باید معاینه چشم را انجام دهید.
  • سیگار را ترک کنید: از پزشک برای ترک سیگار کمک بگیرید. دارو، مشاوره و روش‌های دیگر برای تسهیل ترک سیگار وجود دارد.
  • بیماری‌ها را مدیریت کنید: اگر به دیابت یا عارضه‌های دیگری مبتلا هستید که احتمال ایجاد شدن آب مروارید را افزایش می‌دهد، توصیه‌های پزشک معالج درباره مدیریت این عارضه‌ها را رعایت کنید.
  • تغذیه سالم شامل سبزیجات و میوه فراوان داشته باشید: سبزیجات و میوه‌های رنگارنگ را به رژیم غذایی خود اضافه کنید تا بدن مواد مغذی و ویتامین‌های لازم را دریافت کند. میوه و سبزی حاوی آنتی اکسیدان‌های فراوان است که به سالم ماندن چشم‌ها کمک می‌کند.

ثابت نشده است که مصرف آنتی اکسیدان به صورت قرص از آب مروارید پیشگیری می‌کند. اما مطالعه‌ای که به تازگی بر روی نمونه بزرگی انجام شده، نشان داد که تغذیه سالم و غنی از ویتامین‌ها و مواد معدنی خطر ابتلا به آب مروارید را کاهش می‌دهد. مفید بودن میوه و سبزیجات برای سلامتی اثبات شده است و مصرف این خوراکی‌های مغذی روش ایمنی برای دریافت مقدار بیشتری ویتامین و مواد معدنی از راه تغذیه است.

  • عینک آفتابی را فراموش نکنید: نور ماوراءبنفش خورشید در ایجاد آب مروارید نقش دارد. عینک آفتابی اجازه نمی‌دهد که پرتوهای ماوراء بنفش B (UVB) به چشم برسد.
  • کاهش مصرف الکل: افراط در نوشیدن مشروبات الکلی خطر ایجاد آب مروارید را افزایش می‌دهد.

پرسش‌های متداول درباره آب مروارید


اکثر موارد کاتاراکت به آهستگی و به مرور زمان در افراد بالای 50 سال ایجاد می‌شود. تقریباً تمامی سالمندان بالای 75 سال حداقل دچار آب مروارید خفیف یک یا هر دو چشم هستند.

آب مروارید مادرزادی عارضه نادری است که در تعداد انگشت‌شماری از نوزادان مشاهده می‌شود. آب مروارید مادرزادی معمولاً نتیجه ابتلا مادر به سرخک، آبله مرغان یا دیگر بیماری‌های عفونی در دوران بارداری است؛ البته کاتاراکت مادرزادی گاهی ارثی است.

آب مروارید خفیف غالباً مشکلی را برای بینایی ایجاد نمی‌کند یا این که مشکل پیش آمده جزئی است. چشم پزشک روند پیشرفت آب مروارید را تحت نظر می‌گیرد تا متوجه تشدید عارضه و مختل شدن بینایی یا سبک زندگی بشود و جراحی را در صورت لزوم توصیه کند.

بعضی موارد آب مروارید هیچ‌گاه به مرحله‌ای نمی‌رسد که نیاز به جراحی داشته باشد. اما اگر آب مروارید تشدید شود و بیمار به دلیل مشکلات دید نتواند به خوبی رانندگی کند و وظایف روزمره خود را انجام دهد، احتمالاً زمان انجام جراحی فرارسیده است.

پس از تمامی عمل‌های جراحی احتمال بروز عوارض جوانبی وجود دارد، بنابراین جراحی آب مروارید نیز یک عمل جدی است. البته جراحی آب مروارید متداول‌ترین عمل جراحی در جهان است. بسیاری از جراحان آب مروارید بیش از هزاران عمل انجام داده‌اند. انتخاب یک جراح مجرب خطرات مربوط به عمل را کاهش می‌دهد.

بخش پشتی کپسول عدسی که هنگام جراحی برای دلایل ایمنی در چشم باقی گذاشته می‌شود، در تقریباً 30 ـ 20 درصد از بیماران، چند ماه یا چند سال پس از جراحی کدر می‌شود و دید دوباره تار می‌شود.

آب مروارید ثانویه یا اپکسیفیکاسیون کپسولی خلفی معمولاً به راحتی با عمل ثانویه کم‌تهاجمی به نام کپسولوتومی (برداشتن کپسول) لیزر YAG درمان می‌شود. این عمل 15 دقیقه‌ای در اکثر موارد دید واضح و شفاف را به بیمار برمی‌گرداند.

امروزه تعداد اندکی از بیماران مجبوراند که عینک ضخیم و سنگین پس از جراحی آب مروارید به چشم بزنند. در اکثر عمل‌های مدرن آب مروارید عدسی طبیعی چشم با لنز داخل چشمی (IOL) جایگزین می‌شود که غالباً دید دور را بدون نیاز به عینک یا لنز تماسی به 20/20 می‌رسد.

در واقع لنز IOL چندکانونی پرمیوم و لنزهای IOL منطبق نیاز به استفاده از عینک مطالعه را پس از جراحی آب مروارید برطرف می‌کند. در معاینه قبل از عمل از جراح درباره جزییات استفاده از عینک پس از جراحی سوال کنید.

هزینه جراحی آب مروارید نزد تمام جراحان یکسان نیست و به نوع عمل و لنز داخل چشمی‌ای بستگی دارد که جراح و بیمار با توجه به نیازهای موجود انتخاب می‌کنند.

اکثر شرکت‌های بیمه هزینه جراحی آب مروارید و لنز داخل چشمی معمولی را می‌پردازند.

پس از جراحی آب مروارید نیز مانند هر جراحی دیگری احتمال مواجهه با درد، عفونت، ورم و خونریزی وجود دارد. عوارض جانبی عمل را در اکثر موارد می‌توان با دارو یا عمل‌های جزئی بعدی مدیریت کرد.

برای کاهش دادن خطر عوارض پس از جراحی کاتاراکت لازم است که از دستورات جراح به دقت پیروی کنید و علائم غیرعادی را به سرعت گزارش دهید.